Teratojen, gebelik sırasında anne aracılığıyla bebeğin gelişimini bozan herhangi bir etkendir. Teratojenlere örnek olarak zehirli kimyasal maddeler, radyasyon ışınları, virüsler, alkol, sigara, bazı zararlı ilaçlar ve daha pek çok etken gösterilebilir.
Bazı teratojenler diğerlerine kıyasla daha güçlü bir etkiye sahiptir. Bir teratojenin ne kadar zararlı olduğu, aşağıdakiler de dahil olmak üzere birkaç faktöre bağlıdır:
- Türü: alkol ve sigara da dâhil olmak üzere bazı teratojenlerin gelişmekte olan fetüse zararı diğer etkenlere göre daha fazladır;
- Miktarı: hamile kadın teratojeni ne kadar çok tüketirse ya da bu etken anneyi ne kadar çok etkilerse, fetüse verdiği zarar da o kadar artar;
- Maruz kalma süresi: hamilelik sırasında teratojen maddeler ne kadar uzun süre kullanılırsa, bebek üzerindeki etkisi de o kadar tehlikeli olur;
- Maruz kalma zamanı: teratojenlerin hamileliğin ilk trimesterinde, özellikle 8. haftaya kadar etki etme riski daha yüksektir;
- Genetik: bazen hamile kadının veya bebeğin genetiği, anne ve bebeği teratojen etkisinden korur veya bu etkiyi azaltır.
Teratojenler hakkında bilgi sahibi olmak neden önemlidir?
Tüm ebeveynlerin teratojenin ne olduğunu ve bunlardan kaçınmanın önemini bilmesi gerekir; çünkü hamilelik sırasında bir teratojene maruz kalındığı andan itibaren hem anne hem de bebek zarar görebilir. Örneğin sigara içmek, alkol tüketmek veya radyasyon ışınları ile bazı toksik kimyasalların anneye olan etkisi fetüs için de tehlikelidir ve bu durum daha sonra pek çok olumsuz sonuca yol açabilir.
Çocuklardaki doğumsal anomalilerin %4-5’ine teratojenler neden olur. Spina bifida ve yarık damak gibi fiziksel kusurların yanı sıra mikrosefali (beyin ve kafatasının normal gelişmemesi), görme ve işitme ile ilgili sorunlar da bu kusurlara örnek olarak gösterilebilir. Teratojenler bilişsel gelişimi de etkileyebilir. Ayrıca alkol kullanan veya hamilelikte tiroit hastalığı tedavi edilmemiş annelerden doğan bebeklerin IQ düzeyinin daha düşük olduğu tespit edilmiştir.
Hamilelik döneminde teratojen riskini azaltmanın en iyi yolu, doktora danışmadan herhangi bir ilaca başlamamak veya ilacı bırakmamak ve aşağıdaki durumlardan kaçınmaktır:
- Aşırı sıcaklık. Jakuzi, buhar odası veya saunalarda uzun süre kalmamak;
- Doğal şifalı bitkilerle tedavi. Hamilelik sırasında reçetesiz ilaçları kullanmaya başlamadan önce doktorunuzla görüşün. Doğal tedavi amacıyla kullanılan ürünler hamilelik döneminde tamamen güvenli olmayabilir;
- İyonlaştırıcı ışınlar. Doktorunuz hamilelik sırasında radyasyon içeren bir görüntüleme yapmadan önce, olumsuz etki riskinin düşük olduğundan kesinlikle emin olmalıdır. Çoğu röntgen ve BT incelemesinde fetüse ulaşan radyasyon miktarı zarar verecek düzeyin çok altındadır; bu nedenle doktorun gerekli gördüğü tetkiklerden kaçınmayın;
- Toksoplazmoz. Toksoplazmoz iyi pişmemiş et, yıkanmamış meyve-sebze, toprak ve kedi dışkısı yoluyla bulaşan bir enfeksiyondur. Evinde kedi olan hamile kadınların kedi kumu kabına mümkün olduğunca yaklaşmaması gerekir.
Teratojen türleri
Aşağıdaki teratojenlerden uzak durulmalıdır:
- Alkollü içecekler;
- Sigara içmek;
- Uyuşturucu maddeler;
- Hamilelikte kullanılmaması gereken bazı ilaçlar;
- Bazı enfeksiyonlar;
- Sağlığa zararlı her türlü madde.
Doktora danışmak
Anne adayları, gebelik sırasında doğumsal kusurlara yol açabilecek faktörler hakkında doktorlarıyla görüşmelidir. Doktorlar merak ettiğiniz her türlü soruyu yanıtlayacak ve hamilelik dönemini güvenli bir şekilde geçirmenize yardımcı olacaktır.
